18 nëntor 2026 – Megjithëse Serbia vendosi një moratorium për eksportin e armëve dhe municioneve, tregtia me jashtë nuk u ndërpre plotësisht. Kompania shtetërore Jugoimport SDPR vijoi aktivitetin tregtar dhe realizoi të ardhura që tejkaluan 300 milionë euro gjatë vitit 2025.

Këtë e dëshmojnë raportet financiare të kompanisë për vitin 2025, të analizuara nga Radio Evropa e Lirë (REL).

Të ardhurat e Jugoimport SDPR-së, të siguruara nga importi dhe eksporti i armatimit, kaluan shifrën e 300 milionë eurove. Kjo e renditi kompaninë ndër pesë ndërmarrjet në Serbi me rritjen më të madhe të të ardhurave.

Ndërsa importi i armëve nuk ishte subjekt i kufizimeve, kompania vijoi të përfitonte edhe nga eksporti, pavarësisht se Serbia kishte pezulluar zyrtarisht shitjen e armëve dhe municioneve jashtë vendit.

Moratoriumi u vendos në fund të qershorit 2025, me udhëzim të presidentit të atëhershëm, Aleksandër Vuçiç, në një periudhë tensionesh dhe konflikti mes Izraelit dhe Iranit. Vendimi erdhi gjithashtu pas akuzave të përsëritura të Moskës se Serbia po furnizonte Ukrainën me municione përmes ndërmjetësve.

Eksporti i armëve rifilloi në shkurt të vitit 2026.

Por, si u realizuan shitjet e armëve nga Serbia gjatë periudhës së moratoriumit?

Në një përgjigje për REL-in, Jugoimport SDPR pretendon se eksportet nuk u ndërprenë, por se procedurat për marrjen e lejeve përkatëse u bënë më të rrepta.

“Përveç pëlqimit të Ministrisë së Punëve të Jashtme, Ministrisë së Punëve të Brendshme, Ministrisë së Mbrojtjes dhe BIA-s (Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit), u vendos edhe kërkesa për miratimin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare”, thuhet në përgjigjen e kompanisë.

Në krye të këtij këshilli ishte Vuçiç, në cilësinë e presidentit të shtetit.

Analisti ushtarak serb, Aleksandar Radiç, vlerëson se vazhdimi i aktivitetit tregtar dëshmon se, në praktikë, kishte dy kategori: një bllokadë zyrtare për shumicën dhe një grup kompanish që kishin marrë leje për të eksportuar.

“Fakti që aktivitetet tregtare vazhduan tregon se ekzistonin dy lista. Në njërën anë kishte një bllokadë zyrtare për të gjithë, ndërsa, në anën tjetër, një listë të atyre që kishin marrë miratimin për eksport”, thotë Radiç.

Sipas tij, vendimmarrja përfundimtare ishte në duart e Vuçiçit.

“Në fakt, vendimi ishte në duart e VuçiçIt. Ai e vendosi moratoriumin me vullnetin e tij. Nëse Vuçiç thoshte se mund të eksportohej diku, atëherë eksporti realizohej. Gjithçka tjetër mbetej nën embargo”, shton ai.

Partia Përparimtare Serbe (SNS), e drejtuar nga Vuçiç, nuk iu përgjigj pyetjeve të REL-it lidhur me tregtinë e armëve dhe rolin e ish-presidentit në këto marrëveshje.

Marrëveshje rreptësisht konfidenciale

Marrëveshjet për tregtinë e armëve në Serbi janë mbajtur tradicionalisht larg syrit të publikut, ndërsa autoritetet nuk kanë bërë publike informacionet e hollësishme për eksportet dhe importet.

“Eksportet nuk janë ndalur, por nuk keni informacione se kujt i janë eksportuar armët”, thotë Radiç.

E njëjta mungesë transparence vlen edhe për importin e armatimit, nga i cili Jugoimport SDPR ka siguruar pjesën më të madhe të të ardhurave. Sipas raporteve financiare të kompanisë, rreth një e katërta e të ardhurave gjatë vitit 2025 erdhi nga eksporti, ndërsa tri të katërtat e tjera nga importi.

Dokumentet tregojnë gjithashtu se kompania ka lidhur kontrata të reja me vlerë të përgjithshme prej rreth 2.9 miliardë dollarësh.

Gjatë vitit 2025, Jugoimport SDPR nënshkroi 57 kontrata eksporti me 22 shtete, në vlerë prej 643 milionë dollarësh. Ndërkohë, me 27 shtete u lidhën 237 kontrata importi, me vlerë të përgjithshme prej 2.2 miliardë dollarësh.

Megjithatë, nuk bëhen të ditura emrat e të gjitha vendeve partnere dhe as llojet e armatimit që janë blerë apo shitur.

Në përgjigjen për REL-in, kompania përmendi Qipron, Azerbajxhanin dhe Izraelin si disa nga klientët e saj kryesorë, por nuk dha hollësi për natyrën e bashkëpunimit tregtar me këto shtete.

Nga cilat vende importon armë Serbia?

Sipas dokumenteve financiare, rreth 90 për qind e importeve të Jugoimport SDPR-së gjatë vitit 2025 ishin të destinuara për Forcat e Armatosura të Serbisë.

Për REL-in, përfaqësuesit e kompanisë sqaruan se roli i saj në furnizimin e Ministrisë së Mbrojtjes është kryesisht administrativ. Kjo përfshin hartimin e kontratave dhe realizimin e pagesave, ndërsa kompania nuk vendos se çfarë armatimi blihet dhe nga cili shtet.

Ministria e Mbrojtjes nuk dha informacione për këto furnizime.

Megjithatë, raportet e organizatave ndërkombëtare të viteve të fundit tregojnë se Serbia ka importuar pjesën më të madhe të armatimit dhe pajisjeve ushtarake nga Kina. Në mesin e pajisjeve të blera janë edhe raketa balistike dhe sisteme të mbrojtjes kundërajrore.

Në arsenalin e Ushtrisë së Serbisë gjenden gjithashtu armë të prodhimit izraelit.

Ish-presidenti Aleksandër Vuçiç kishte vënë në pah vazhdimisht zgjerimin e bashkëpunimit me Izraelin në industrinë ushtarake.

Serbia ka importuar disa modele dronësh izraelitë, ndërsa, që nga tetori i vitit 2023, kur nisi lufta në Gazë, ka shtuar edhe dërgesat e municioneve drejt Izraelit.

Po ashtu, është paralajmëruar një marrëveshje bashkëpunimi mes kompanisë shtetërore Jugoimport SDPR dhe një kompanie private izraelite për prodhimin e dronëve në një fabrikë pranë Beogradit. Hollësitë e kësaj marrëveshjeje nuk janë bërë publike.

Analisti ushtarak Aleksandar Radiç vlerëson se vendimet për blerjen e armatimit nuk janë mbështetur domosdoshmërisht në nevojat reale të ushtrisë, por në konsiderata politike.

“Importi i armatimit nuk ishte përgjigje ndaj nevojave konkrete të ushtrisë. Në fakt, politika vendoste se çfarë do të blihej, në bazë të kontratave sekrete dhe marrëveshjeve të arritura në takime private”, thotë ai.

Sipas Radiçit, tregtia e armëve ishte një nga aktivitetet kryesore të pushtetit të kaluar.

“Armatimi përdorej si mjet në politikën e jashtme, por, mbi të gjitha, si mekanizëm për marrëveshje potencialisht korruptive. Vetëm tani do të mund të zbulojmë se çfarë ka ndodhur në të vërtetë”, shton ai.

Çfarë premton pushteti i ri?

Lista Studentore, e cila, sipas tekstit burimor, fitoi zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit në Serbi, ka paralajmëruar rishikimin e kontratave për tregtinë e armëve. Përfaqësuesit e saj kanë bërë të ditur se qeveria e ardhshme do të krijojë një komision të pavarur për të hetuar keqpërdorimet e mundshme dhe rastet e dyshuara të korrupsionit.

Në fokus të këtij shqyrtimi do të jetë edhe veprimtaria e kompanisë Jugoimport SDPR.

Megjithatë, ende nuk dihet se çfarë ndikimi mund të kenë vendimet e qeverisë së re në kontratat që janë nënshkruar tashmë.

“Për veprimet konkrete që lidhen me kompani të caktuara do të diskutojmë dhe do ta informojmë publikun pasi të formohet Qeveria e re”, thuhet në përgjigjen me shkrim të Listës Studentore për REL-in.

Nga ana tjetër, Jugoimport SDPR i ka cilësuar si “krejtësisht të pavërteta” akuzat për korrupsion dhe për kontrollin e aktiviteteve të saj nga Partia Përparimtare Serbe.

Kompania thekson se, si ndërmarrje shtetërore, vepron në përputhje me politikat e Qeverisë. Analisti Radiç shprehet skeptik për mundësinë e anulimit të kontratave të nënshkruara deri më tani.

“Vështirë se do të mund t’i anulojmë kontratat për shkak të korrupsionit. Mund ta rregullojmë sistemin dhe të vendosim mekanizma të duhur kontrolli në të ardhmen. Por, fatkeqësisht, mendoj se ajo që është bërë deri më tani është e pakthyeshme”, thotë ai.

Sipas Radiçit, marrëveshjet janë hartuar në mënyrë të tillë që të mbrojnë interesat e palëve nënshkruese.

Pse nuk publikohen raportet për importin dhe eksportin e armëve?

Prej vitesh, në Serbi nuk publikohen të dhëna të hollësishme për llojet dhe sasitë e armatimit dhe pajisjeve ushtarake që importohen dhe eksportohen.

Për pasojë, mbetet e paqartë se me cilat shtete zhvillon tregti kompania shtetërore Jugoimport SDPR.

Në të kaluarën, autoritetet serbe publikonin raporte për tregtinë e armëve përmes ministrisë përkatëse, në përmbushje të detyrimeve ligjore.

Sipas analistit, megjithëse hollësitë për llojet e produkteve ushtarake klasifikoheshin si konfidenciale, raportet jepnin informacion të qartë për shtetet që importonin dhe eksportonin armatim.

“Përbërja e saktë e mallrave trajtohej si informacion konfidencial, por raportet tregonin qartë se cilat vende importonin dhe eksportonin armë. Tani nuk e kemi më këtë pasqyrë”, thotë ai.

Ndërprerja e publikimit të këtyre raporteve përkoi me fillimin e pushtimit rus të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, kur u shtuan dyshimet se Beogradi po eksportonte armë, drejtpërdrejt ose përmes ndërmjetësve, drejt Moskës dhe Kievit. Që nga fillimi i luftës, autoritetet serbe kanë këmbëngulur se vendi ndjek parimin e neutralitetit dhe nuk furnizon me armë e pajisje ushtarake asnjërën nga palët ndërluftuese.

Marrëdhëniet e afërta mes Serbisë dhe Rusisë kanë vazhduar pavarësisht sanksioneve perëndimore ndaj Moskës, ndërsa Beogradi zyrtar ka mbetur një nga partnerët e paktë të Kremlinit në Evropë.

Megjithatë, Rusia e ka akuzuar më vonë Serbinë se po e “godiste pas shpine”, duke furnizuar Ukrainën me municione përmes ndërmjetësve, përfshirë disa shtete evropiane anëtare të NATO-s.

Në një komunikatë të publikuar gjatë vitit 2025, Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme të Rusisë (SVR) përmendi edhe emrat e disa kompanive shtetërore serbe që, sipas tij, kishin marrë pjesë në këto furnizime.

Në mesin e kompanive të dyshuara për dërgimin e rreth 100 mijë predhave të artilerisë dhe një milion fishekëve për armë automatike drejt Ukrainës ishte edhe Jugoimport SDPR.

Zyrtarët serbë i kanë mohuar vazhdimisht akuzat se vendi furnizon drejtpërdrejt Ukrainën me municione. Megjithatë, ata kanë pranuar se nuk kanë mundësi të kontrollojnë destinacionin përfundimtar të armëve që shiten në mënyrë të ligjshme në tregun ndërkombëtar.

Deri më tani, nuk është konfirmuar zyrtarisht se përmes cilave rrugë dhe ndërmjetës kanë përfunduar armët serbe në fushëbetejën e Ukrainës.

Rrjeti i kompanive bija të Jugoimport SDPR-së

Jugoimport SDPR është një nga ndërmarrjet më të mëdha shtetërore në rajon në fushën e industrisë së mbrojtjes.

Aktiviteti i saj nuk kufizohet vetëm në tregtinë e armëve. Kompania merret gjithashtu me prodhimin e armatimit dhe zhvillimin e sistemeve të avancuara ushtarake, përfshirë automjetet e blinduara.

Sipas përshkrimit në faqen e saj zyrtare, një nga detyrat kryesore të kompanisë është promovimi i produkteve të industrisë ushtarake serbe në tregun ndërkombëtar.

Ajo është gjithashtu përgjegjëse për furnizimin e ushtrisë dhe policisë serbe me sisteme të avancuara luftarake, qofshin ato të prodhuara në vend apo të importuara.

Jugoimport SDPR operon edhe përmes një rrjeti prej rreth dhjetë kompanish bija, të cilat merren me prodhimin dhe tregtinë e armatimit.

Këto ndërmarrje janë të vendosura në Beograd, por edhe në qytete të tjera të Serbisë, si Ada në veri, Valeva dhe Pozhega në perëndim, si dhe Kurshumlia në jug.

Kompania zotëron gjithashtu një pjesë të aksioneve të Bankës Serbe. Me 23 për qind të aksioneve, ajo është aksionare pakicë, ndërsa pjesa më e madhe e aksioneve kontrollohet nga Qeveria e Serbisë.

Banka ka si mision kryesor mbështetjen financiare të industrisë së mbrojtjes dhe të ndërmarrjeve publike.

Kontrata sekrete dhe tenderë publikë

Blerjet e armatimit në Serbi nuk realizohen përmes tenderëve publikë. Kontratat përkatëse konsiderohen konfidenciale dhe lidhen përmes negociatave të drejtpërdrejta.

Megjithatë, Jugoimport SDPR zhvillon procedura të hapura të prokurimit publik për blerjen e mallrave dhe shërbimeve të tjera.

Nëpërmjet këtyre procedurave, kompania kontrakton shërbime dhe blen pajisje të ndryshme, duke filluar nga programet kompjuterike, materialet e zyrës, karburantet dhe automjetet, deri te veglat e punës, pajisjet për restorante dhe veshjet e punës.

Që nga fillimi i vitit 2026, kompania ka shpenzuar rreth tetë milionë euro për këto blerje. Një nga tenderët me vlerën më të lartë është ende në proces.

Kompanitë janë ftuar të konkurrojnë për një kontratë me vlerë rreth pesë milionë euro, që përfshin blerjen e biletave të avionit dhe rezervimin e akomodimit në hotele për nevojat e Jugoimport SDPR-së gjatë tre viteve të ardhshme.

Në krahasim, kontrata e mëparshme 3-vjeçare për të njëjtat shërbime kishte një vlerë prej rreth 1.5 milionë eurosh, pra afërsisht tri herë më të ulët. Në përgjigjen për REL-in, kompania deklaroi se procedurat e saj të prokurimit publik janë transparente, zhvillohen në përputhje me legjislacionin në fuqi dhe se kontratat u jepen ofertuesve që paraqesin ofertat më të favorshme.

Megjithatë, vendimet për dhënien e kontratave gjatë vitit 2026, të analizuara nga Radio Evropa e Lirë, tregojnë se në një numër të konsiderueshëm tenderësh të Jugoimport SDPR-së ka pasur vetëm një ofertues.

Kjo situatë ngre pikëpyetje mbi nivelin e konkurrencës dhe transparencës në procedurat e prokurimit publik të kompanisë.

Artikulli, marrë nga REL


/tvklan.al