BE-ja dhe NATO janë në përplasje në atë që zyrtarët e përshkruajnë si një “luftë territori” mbi mënyrën se si duhet të menaxhohet një program riarmatimi prej 1 trilion dollarësh në vit, i nxitur nga kërcënimet e Donald Trump ndaj sigurisë evropiane.

Aleanca ushtarake e udhëhequr nga SHBA, e cila ka qenë themeli i sigurisë së Evropës që nga Lufta e Dytë Botërore, ka kundërshtuar prej kohësh që Brukseli të marrë kompetenca në fushën e mbrojtjes. Por kërkesat e presidentit amerikan që aleatët të investojnë më shumë në ushtritë e tyre kanë detyruar një rishikim të politikave të prodhimit të armëve, një fushë ku BE-ja ka më shumë ekspertizë se NATO.

“Ka një luftë territori mbi politikën industriale të mbrojtjes”, tha një nga zyrtarët. “Bëhet fjalë për atë se kush do të menaxhojë rritjen e prodhimit dhe çfarë ndikimi do të ketë kjo në armët që Evropa do të përdorë në të ardhmen.”

Një element kyç i debatit është roli që duhet të luajnë armët amerikane në këtë valë riarmatimi, me NATO-n që kundërshton qasjen e BE-së “Bli Evropiane” në strategjinë e saj më të gjerë industriale.

“Të dyja, BE-ja dhe NATO, bien dakord për nevojën që evropianët të marrin drejtimin në mbrojtjen konvencionale të kontinentit. Por ato ndryshojnë në mënyrën se si arrihet kjo”, tha Giuseppe Spatafora, analist kërkimor.

BE-ja dëshiron “të promovojë bashkëpunimin industrial të mbrojtjes brenda Evropës… Ndërsa për NATO-n, politika industriale e mbrojtjes duhet të mbetet transatlantike”, shtoi ai.

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, pritet të takohet me sekretarin e përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, të enjten, pasi ka zhvilluar një takim edhe me komandantin suprem të NATO-s në Evropë, Alexus Grynkewich. Politika industriale është ndër temat kryesore në agjendë.

Armiqësia e Trump ndaj Evropës, përfshirë edhe përpjekjen e tij për të marrë Groenlandën nga Danimarka, një aleate e NATO-s, ka forcuar bindjen e Komisionit se “autonomia strategjike” në prodhimin e mbrojtjes është thelbësore për të ulur varësinë nga SHBA, thanë dy zyrtarë të BE-së. Ata shtuan se po rritet edhe frustrimi ndaj Rutte për kundërshtimin e tij ndaj kësaj qasjeje.

“Po bëhet gjithnjë e më e qartë se na duhen këto pajisje shpejt, në sasi të mëdha dhe me kosto të përballueshme”, tha një zyrtar i BE-së. “Dhe mënyra për ta bërë këtë është t’i prodhojmë në vend.”

“NATO mund të përcaktojë çfarë armësh na duhen. Por kur vjen puna te mjetet rregullatore dhe financiare për t’i arritur ato, ajo ka shumë pak për të ofruar”, shtoi ai.

Zyrtarët e NATO-s kanë reaguar me pakënaqësi ndaj nismave të fundit të BE-së, përfshirë planet për një sistem evropian të mbrojtjes ajrore dhe raketore, një “mur dronësh” për vendet që kufizohen me Rusinë dhe forcimin e strukturave qendrore ushtarake të BE-së. Këto përpjekje shihen si pjesë e synimit të von der Leyen për ta bërë riarmatimin pjesë qendrore të trashëgimisë së saj politike.

Një diplomat i NATO-s sugjeroi që Komisioni të fokusohet në fushat ku ka ekspertizë: “Le të bëjë marrëveshje të mira tregtare dhe të mos ndërhyjë në sigurinë transatlantike.”

Rutte ka irrituar zyrtarët e BE-së më herët këtë vit, kur tha se kontinenti po “ëndërron” nëse mendon se mund të mbrohet pa SHBA.

“Mendoj se Putini do ta pëlqejë këtë. Prandaj mendohuni mirë”, tha ai në Parlamentin Evropian. “Do të ketë shumë mbivendosje… do t’i bëjë gjërat më të ndërlikuara”, shtoi ai për përpjekjet e BE-së në mbrojtje.

Grupet e industrisë evropiane të mbrojtjes kanë shprehur frustrim për “fërkimet e vazhdueshme” mes NATO-s dhe BE-së.

“Duhet të fokusohemi te mënyra si të organizohemi për të vepruar sa më shpejt. Luftërat e territorit nuk ndihmojnë”, tha Camille Grand.

“Ndërsa sistemi industrial i mbrojtjes në SHBA është i mbingarkuar për shkak të luftës me Iranin dhe Evropa po rrit ndjeshëm shpenzimet, është e qartë se ka vend si për NATO-n, ashtu edhe për BE-në”, shtoi ai.

Përplasja është bërë më e theksuar ndërsa NATO përgatitet për samitin e liderëve në Ankara në korrik. Zyrtarët e aleancës duan ta vendosin politikën industriale të mbrojtjes në qendër të këtij takimi.

Zyrtarët e BE-së thonë se duan që politikat e Komisionit të jenë në përputhje me udhëzimet, standardet dhe strategjitë e planifikimit të mbrojtjes të NATO-s.

Ka edhe shenja bashkëpunimi. Vitin e kaluar, BE-ja përjashtoi shpenzimet e mbrojtjes nga rregullat fiskale për të ndihmuar vendet të arrijnë objektivin e ri të NATO-s prej 5% të PBB-së për ushtrinë dhe infrastrukturën përkatëse. Nëse 23 vendet e BE-së që janë edhe anëtare të NATO-s e arrijnë këtë objektiv, kjo do të përkthehej në një rritje prej 1 trilion dollarësh në vit krahasuar me vitin 2024.

Brukseli gjithashtu ka vënë në dispozicion 150 miliardë euro kredi me interesa të ulëta për blerjen e armëve. Këto fonde synojnë të mbështesin industrinë evropiane, por mund të përdoren edhe për armë amerikane kur nuk ka alternativa evropiane.

Gjermania, vendi më i fuqishëm i BE-së dhe shpenzuesi më i madh për mbrojtjen, mbështet një rrugë të mesme.

Zyrtarët në Berlin besojnë se Evropa duhet të mbushë boshllëqet në kapacitete, si armët me rreze të gjatë, komunikimet satelitore dhe zbulimi. Por ata kundërshtojnë izolimin nga sistemet amerikane si Patriot dhe avionët luftarakë F-35.

Megjithatë, Gjermania po përpiqet të sigurojë që kompanitë e saj të përfitojnë sa më shumë nga buxheti prej 550 miliardë eurosh për mbrojtjen në katër vitet e ardhshme.

Një ligj i ri për prokurimet e bën më të lehtë përjashtimin e ofertuesve jashtë BE-së nga kontratat e mbrojtjes.

“Nga njëra anë, BE-ja kërkon të konsolidojë rolin e saj në zhvillimin e kapaciteteve, ndërsa nga ana tjetër NATO po përpiqet të jetë më aktive në çështjet industriale”, tha Grand.

“Në fund të fundit, janë shtetet anëtare ato që vendosin se ku shpenzohen 90% e parave.”

Artikull i marrë nga Financial Times

/tvklan.al