Të rinjtë dhe sistemi bankar, nga edukimi financiar te mundësitë e financimit

Të rinjtë shqiptarë po krijojnë një marrëdhënie gjithnjë e më të afërt me sistemin bankar, duke u njohur me shërbimet financiare që në moshë të hershme dhe duke përfituar gjithnjë e më shumë nga mundësitë që ofron teknologjia. Megjithatë, edukimi financiar, kultura e kursimit dhe aksesi në financim mbeten çështje thelbësore për përgatitjen e këtij brezi për të ardhmen.

E ftuar në pjesën e parë të emisionit “Pro Business” në TV Klan, znj. Loreta Gogaj, përfaqësuese e Shoqatës Shqiptare të Bankave, vlerësoi se distanca mes të rinjve dhe bankave është ngushtuar ndjeshëm. Sipas saj, kjo marrëdhënie nis gjithnjë e më herët, përmes llogarive të kursimit që prindërit hapin për fëmijët, ndërsa përdorimi i aplikacioneve dhe shërbimeve digjitale e ka bërë bankën më të aksesueshme për brezin e ri.

Një nga sfidat kryesore mbetet edukimi financiar, i cili duhet të shkojë përtej fushatave ndërgjegjësuese dhe të përfshijë njohuri praktike për menaxhimin e parave, kursimin, përdorimin e produkteve bankare dhe hartimin e një plani biznesi. Gogaj theksoi se bankat, në bashkëpunim me institucionet arsimore dhe Bankën e Shqipërisë, kanë investuar në këtë drejtim, por nevojitet një përfshirje edhe më e madhe e elementeve praktike në edukimin e të rinjve.

Në fokus të diskutimit ishte edhe përshtatja e produkteve bankare me nevojat e kësaj grupmoshe. Sipas të dhënave të INSTAT-it për vitin 2025, të cituara nga përfaqësuesja e Shoqatës Shqiptare të Bankave, grupmosha 15–29 vjeç përbën rreth 17–18% të popullsisë, ndërsa të rinjtë deri në 35 vjeç zënë rreth 25% të saj. Një pjesë e konsiderueshme e tyre janë të vetëpunësuar dhe kanë nisur aktivitetet e tyre ekonomike, duke krijuar nevojë për produkte të përshtatura, nga llogaritë dhe kartat bankare deri te financimi i sipërmarrjeve të reja.

Pikërisht financimi mbetet një element vendimtar për zhvillimin e bizneseve të reja, veçanërisht në fazat e para, kur mungesa e historikut të kreditimit dhe e kolateralit mund të vështirësojë aksesin në kredi. Megjithatë, përmes skemave të ndarjes së riskut dhe fondeve të garancisë, bankat krijojnë mundësi të reja financimi edhe për sipërmarrësit që nuk disponojnë garanci të mjaftueshme. Një prej shembujve të përmendur ishte programi “Dyfisho Sipërmarrjen Tënde”, ku Ministria e Financave garanton deri në 70% të kredisë.

Gogaj u ndal edhe te rëndësia e krijimit të kulturës së kursimit që në moshë të hershme, duke theksuar se rëndësi nuk ka vetëm shuma e kursyer, por mbi të gjitha zakoni i menaxhimit të të ardhurave. Ndërsa për marrjen e një kredie, të rinjtë duhet të vlerësojnë me kujdes qëllimin, koston totale dhe aftësinë e tyre për ta shlyer atë.

Digjitalizimi është një tjetër element që po ndryshon marrëdhënien e brezit të ri me bankat, duke mundësuar kryerjen e transaksioneve dhe pagesave përmes telefonit apo aplikacioneve, me më pak kohë dhe kosto. Por, krahas lehtësive, rritja e përdorimit të shërbimeve online kërkon edhe më shumë kujdes ndaj mashtrimeve financiare. Mbrojtja e PIN-eve, fjalëkalimeve dhe të dhënave personale, si dhe përdorimi vetëm i platformave zyrtare bankare, mbeten masa thelbësore për sigurinë e klientëve.

Në përfundim, përfaqësuesja e Shoqatës Shqiptare të Bankave nënvizoi se edukimi financiar, financimi dhe bashkëpunimi mes bankave, institucioneve arsimore dhe atyre shtetërore duhet të ecin paralelisht për të krijuar një ekosistem që u jep të rinjve më shumë mundësi për zhvillim dhe pavarësi financiare.

Union Bank, dy programe për mbështetjen e bizneseve të reja dhe digjitalizimin

Youth in Business dhe Go Digital, mundësi financimi dhe investimi për bizneset shqiptare

Mbështetja e sipërmarrjeve të reja dhe investimet në teknologji e digjitalizim janë në fokus të dy programeve që Union Bank zhvillon në bashkëpunim me Bankën Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH). Përmes programeve “Youth in Business” dhe “Go Digital”, banka synon të krijojë më shumë mundësi për bizneset shqiptare, duke i mbështetur si në fazat e para të zhvillimit, ashtu edhe në procesin e modernizimit dhe rritjes së konkurrueshmërisë.

Programi “Youth in Business” u dedikohet bizneseve të vogla dhe të mesme që drejtohen ose menaxhohen nga të rinj deri në moshën 35 vjeç. Ai përfshin dy komponentë kryesorë: mbështetjen financiare dhe shërbimet jofinanciare. Krahas produkteve bankare, si llogaritë rrjedhëse, kartat e debitit dhe shërbimet online, programi ofron mundësi financimi përmes kredive të përshtatura me nevojat e sipërmarrjeve të reja. Një nga lehtësitë më të rëndësishme është mundësia për të përfituar financim deri në 5 milionë lekë, pa kolateral, duke krijuar alternativa edhe për startup-et dhe bizneset që ndodhen në fazat e para të investimit.

Një rëndësi e veçantë i kushtohet edhe këshillimit dhe edukimit financiar. Rreth 40 këshillues biznesi të Union Bank, të shpërndarë në të gjithë vendin, asistojnë sipërmarrësit në hartimin e planeve të investimit dhe identifikimin e zgjidhjeve më të përshtatshme të financimit. Interesi për këtë program dëshmohet edhe nga mbështetja e dhënë deri më tani, pasi Union Bank ka financuar me mbi 40 milionë euro biznese të drejtuara nga të rinj deri në moshën 35 vjeç. Sipas bankës, cilësia e këtij portofoli është edhe më e mirë se ajo e portofolit standard të kredive.

Një tjetër instrument mbështetës është programi “Go Digital”, i cili synon të nxisë investimet e bizneseve të vogla dhe të mesme në teknologji, automatizim, pajisje dhe makineri të reja. Përmes bashkëpunimit me BERZH-in, programi ofron një incentivim prej 10% të vlerës së financimit për investimet e pranueshme. Konkretisht, nëse një biznes investon 100 mijë euro në pajisje apo makineri të reja, 10 mijë euro i rimbursohen klientit, duke ulur kështu koston e investimit dhe duke lehtësuar procesin e modernizimit.

Të dy programet krijojnë mundësi për kategori të ndryshme biznesesh, nga sipërmarrjet e sapokrijuara dhe ato familjare që synojnë zgjerimin, deri te kompanitë që investojnë në teknologji për t’u përshtatur me standardet dhe kërkesat e tregut europian. Sipas Union Bank, këto iniciativa janë një kontribut konkret për rritjen e konkurrueshmërisë së sipërmarrjeve shqiptare dhe përgatitjen e tyre për sfidat e integrimit europian.

Bizneset e interesuara mund të informohen dhe të aplikojnë në një nga 33 degët e Union Bank në Shqipëri, si dhe përmes platformës “Kredia Direkt” në faqen zyrtare të bankës. Pas aplikimit, menaxherët e bankës kontaktojnë bizneset për t’i orientuar mbi kushtet dhe mundësitë e përfitimit nga programet.

Tregu i punës në Shqipëri, sfida e përputhjes së aftësive me kërkesën e bizneseve

Rritet kërkesa për punonjës dhe interesi i kompanive të huaja për talentet shqiptare, ndërsa investimet dhe digjitalizimi hapin mundësi të reja

Tregu shqiptar i punës po përjeton një transformim të vazhdueshëm. Zgjerimi i turizmit, ndërtimit dhe industrisë përpunuese ka rritur kërkesën për punonjës, ndërsa bizneset përballen gjithnjë e më shumë me vështirësinë për të gjetur profilet e duhura profesionale. Pavarësisht mijëra vendeve të lira të punës që publikohen çdo muaj, përputhja mes kërkesave të punëdhënësve dhe aftësive të punëkërkuesve mbetet një sfidë e rëndësishme.

Në një intervistë për emisionin “Pro Business” në TV Klan, Gertiola Çepani, drejtoreshë e Shërbimeve të Tregut të Punës pranë Agjencisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive, thekson se në portalin kombëtar puna.gov.al publikohen mesatarisht 5 500 deri në 6 500 vende të lira pune në muaj, ndërsa rreth 65 mijë punëkërkues të papunë janë të regjistruar. Sipas saj, ndërmjetësimi vështirësohet nga mungesa e aftësive të kërkuara, vendndodhja, pagat dhe kushtet e punës.

Një vëmendje e veçantë i kushtohet integrimit të të rinjve përmes skemës së Garancisë Rinore, e cila tashmë është shtrirë në të gjithë vendin. Rreth 5 mijë persona janë konfirmuar në këtë skemë dhe mbi 3 400 të rinj janë integruar në tregun e punës përmes ndërmjetësimit, programeve të nxitjes së punësimit dhe formimit profesional. Ndërkohë, AKPA ofron edhe praktika profesionale pranë bizneseve dhe institucioneve publike, duke synuar lehtësimin e kalimit nga arsimi në punësim.

Një tjetër zhvillim është rritja e punësimit të shtetasve të huaj, si përgjigje ndaj nevojave të bizneseve për fuqi punëtore. Të dhënat e AKPA-së tregojnë se në gjashtë muajt e parë të vitit 2026 janë miratuar 12 348 aplikime për punësimin e shtetasve të huaj, rreth 68% e totalit të vitit 2025.

Paralelisht me këto zhvillime, një tjetër tendencë po fiton rëndësi: interesi i kompanive të huaja për talentet shqiptare. Në një intervistë për “Pro Business”, Eljona Shkreli, eksperte e investimeve në SHBA, vlerëson potencialin profesional të të rinjve shqiptarë dhe interesin në rritje të kompanive amerikane për rekrutimin e tyre, veçanërisht në fushat e financës, teknologjisë dhe inteligjencës artificiale. Sipas saj, disa kompani amerikane kanë nisur të krijojnë baza edhe në Tiranë, duke shfrytëzuar ekspertizën dhe aftësitë e profesionistëve vendas.

Megjithatë, për të tërhequr më shumë kapital të huaj, Shqipëria duhet të garantojë siguri juridike, rregulla të qarta dhe një mjedis të besueshëm për investitorët. Shkreli thekson se investimet duhet të orientohen përtej pasurive të paluajtshme dhe ndërtimit, duke përfshirë edhe startup-et dhe bizneset inovative. Në këtë drejtim, mentorimi, formimi profesional dhe krijimi i rrjeteve ndërkombëtare të kontakteve janë thelbësore për t’i ndihmuar sipërmarrjet shqiptare të depërtojnë në tregjet perëndimore.

Ajo vlerëson gjithashtu potencialin e skemave të granteve në Shqipëri dhe mundësinë e lidhjes së bizneseve vendase me investitorë privatë amerikanë, të interesuar për projekte të reja dhe me perspektivë rritjeje.

Këto çështje ishin pjesë e diskutimeve gjatë Javës Globale të Sipërmarrjes 2026, të zhvilluar në Tiranë nën moton “Ndërto nga Shqipëria”, me fokus nxitjen e sipërmarrjes, inovacionit dhe krijimin e urave të bashkëpunimit me tregjet ndërkombëtare. Nga sfidat e punësimit te mundësitë për investime dhe zgjerim jashtë vendit, zhvillimi i aftësive profesionale dhe rritja e konkurrueshmërisë mbeten faktorë kyç për të ardhmen e ekonomisë shqiptare.

/tvklan.al