Një marrëveshje e vendosur pas luftës së vitit 1967, e cila përcaktonte se vetëm myslimanët mund të luten në kompleksin e shenjtë të Al-Aqsa në Jeruzalem, është thyer. Ekspertët paralajmërojnë se status quo-ja ka “rënë” për shkak të veprimeve të grupeve radikale hebraike të mbështetura nga qeveria izraelite.

Siç shkruan The Guardian, ngjarjet e fundit përfshijnë arrestimin e imamit të xhamisë Al-Aqsa, bastisje të policisë izraelite gjatë lutjeve të Ramazanit dhe ndalimin e dhjetëra punonjësve të fondacionit Waqf, i cili administron vendin e shenjtë. Zyrtarët palestinezë thonë se këto masa kanë dobësuar aftësinë e tyre për të pritur mijëra besimtarë gjatë muajit të Ramazanit.

Për hebrenjtë, xhamia e njohur si al-Haram al-Sharif për myslimanët, që përfshin edhe Kupolën e Shkëmbit të shekullit VII, është Mali i Tempullit, vendi i tempullit të parë të shekullit X p.e.s. dhe tempullit të dytë, i shkatërruar nga romakët në vitin 70 e.s.

Ndryshimet në status quo historikisht kanë treguar potencialin për të ndezur trazira dhe konflikte në Jeruzalem dhe territoret e pushtuara palestineze, me pasoja në mbarë botën. Vizita e Ariel Sharon në vitin 2000 ndezi intifadën e dytë palestineze, e cila zgjati pesë vjet, ndërsa Hamasi e quajti sulmin e tij ndaj Izraelit në tetor 2023 “Përmbytja e Al-Aqsa”, duke pretenduar se ishte provokuar nga shkeljet izraelite në xhaminë e Jeruzalemit.

“Al-Aqsa është një detonator,” tha Daniel Seidemann, avokat në Jeruzalem që ka këshilluar rregullisht qeveritë izraelite, palestineze dhe të huaja mbi çështje ligjore dhe historike në qytet.

“Zakonisht lidhet me të njëjtën gjë, një kërcënim real ose i perceptuar ndaj integritetit të hapësirës së shenjtë. Dhe këtë po shohim tani. Ka pasur shpesh provokime gjatë Ramazanit, por gjërat janë shumë më të ndjeshme tani. Bregu Perëndimor është një fuçi baruti.”, shtoi avokati.

Tensionet janë rritur rreth xhamisë Al-Aqsa ndërsa izraelitët e ekstremit të djathtë kanë marrë pozita kyçe sigurie. Ministri i Sigurisë Kombëtare të Izraelit, Itamar Ben-Gvir, i dënuar tetë herë për mbështetje të një organizate terroriste dhe nxitje të racizmit, ka thënë se dëshiron të ngrejë flamurin izraelit në kompleks dhe të ndërtojë një sinagogë aty.

Ben-Gvir ka bërë vizita provokuese në vendin e Al-Aqsa gjatë vitit të kaluar dhe ka mbështetur ndryshime të njëanshme në status quo, duke lejuar hebrenjtë të luten dhe të këndojnë në kompleks. Në janar, ai emëroi një aleat ideologjik, gjeneralin Avshalom Peled, si shef të policisë së Jeruzalemit, dhe me mbështetjen e raportuar të kryeministrit Benjamin Netanyahu, lejoi hebrenjtë të sillnin fletë lutjesh të printuara në vend, në shkelje të qarta të marrëveshjes.

“Status quo-ja ka rënë sepse ka lutje çdo ditë,” tha Seidemann. “Në të kaluarën, policia ishte shumë strikte për të parandaluar çdo lloj provokimi … por këto masa janë shfaqje të tipit ‘ne jemi në kontroll këtu, mësohuni me këtë ose largohuni’.”

Në prag të Ramazanit, Waqf-i i Jeruzalemit, fondacioni i emëruar nga Jordania për të menaxhuar vendin e Al-Aqsa si pjesë e marrëveshjes së status quo-së, ka qenë nën presion të shtuar. Burime nga Waqf thanë se deri në 17 anëtarë të stafit të tij janë vendosur në paraburgim administrativ këtë javë nga Shin Bet, dhe të paktën 42 punonjës janë ndaluar të hyjnë në vend.

Ata thanë se gjashtë zyra të Waqf-it janë bastisur në javët e fundit dhe stafi është penguar të kryejë riparime bazike. Waqf-it i është ndaluar të instalojë strehë kundër diellit dhe shiut apo klinika të përkohshme për besimtarët. Zyrtarët pretendojnë se madje janë penguar të sillnin letër higjienike në vend.

Në javën e parë të Ramazanit, policia zgjati orët e vizitës së mëngjesit për hebrenjtë dhe turistët nga tre në pesë, në një tjetër ndryshim të njëanshëm të status quo-së. Të hënën, imami i Al-Aqsa, Sheikh Mohammed al-Abbasi, u arrestua brenda oborrit të xhamisë, sipas agjencisë palestineze Wafa, dhe postimet në rrjetet sociale treguan policinë duke bastisur kompleksin sërish të martën mbrëma gjatë lutjeve të para të Ramazanit.

“Ka kaq shumë faktorë që e bëjnë këtë Ramazan veçanërisht të rrezikshëm,” tha Amjad Iraqi, analist i lartë për Izrael/Palestinë në International Crisis Group. “Vitin e kaluar ishte relativisht i qetë, por këtë vit ka një bashkim faktorësh nga të dyja palët që mund të nxisin aktivistët e Malit të Tempullit të krijojnë ndryshime të reja.”

“Nëse në të kaluarën qeveria izraelite ndihej e detyruar të angazhohej me fuqitë rajonale, sot ata kujdesen shumë më pak për atë që kanë për të thënë,” shtoi Iraqi.

“Ka pasur një shpërndarje të pandëshkueshmërisë … Izraelitët kanë arritur shumë gjëra jashtë kufizimeve që mendonin se ekzistonin politikisht, ushtarakisht dhe diplomatikisht, në Gaza dhe Bregun Perëndimor. Atëherë pse do të ndiheshin të detyruar nga opinioni ndërkombëtar?”

/tvklan.al