Në fillim ishte efekti i surprizës, dora e Mossad-it dhe mbi të gjitha, eliminimi i komandës së sigurisë. Kështu nisi “zbritja” në ferr i Hezbollahut në shtatorin e kaluar dhe shpërthimi i plotë i luftës Iran-Izrael në agimin e së premtes, më 13 qershor.

Dy ditë pas nisjes së operacionit “Luani ngrihet”, ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, e bëri të qartë qëllimin duke akuzuar udhëheqësin suprem iranian, Ali Khamenei, se “po e shndërron Teheranin në Bejrut”.

Nga ana tjetër, kryeministri Benjamin Netanyahu la të nënkuptohej se “ndryshimi i regjimit në Iran mund të jetë një pasojë” e përshkallëzimit aktual, pasi më herët ishte mburrur se veprimet izraelite kishin sjellë formimin e një qeverie të re në Liban.

Përtej aspektit të luftës psikologjike, krahasimi me Libanin nuk është rastësor, pasi operacionet e fundit pesëditore duket se ndjekin të njëjtën skemë si ato të zhvilluara vitin e kaluar, pavarësisht përmasave të ndryshme të dy kundërshtarëve.

A ka shërbyer Libani si një “laborator” për shtetin hebraik në përgatitje të një përballjeje direkte me Republikën Islamike?

Manual lufte

Në luftën e nisur nga Izraeli kundër Iranit, mënyra e veprimit duket e ngjashme me atë të përdorur kundër Hezbollahut, deri në atë pikë sa disa e shohin si zbatimin e një “manuali praktik” të testuar për herë të parë në Liban.

Faza e parë: Krijimi i efektit të befasisë për të çorientuar armiqtë. Në Liban ndodhën më 17 Shtator me qindra shpërthime të sinkronizuara që e tronditën vendin. E njëjta gjë ndodhi edhe të nesërmen duke përhapur panik dhe konfuzion.

Përballë Iranit, Izraeli përdori blofin, mbështetur edhe nga Donald Trump, i cili deri në prag të 13 qershorit deklaronte se një sulm nuk ishte i afërt, duke thënë se preferonte arritjen e një marrëveshjeje.

“I thashë presidentit (amerikan) se thelbi i suksesit qëndron te surpriza”, u mburr më pas Benjamin Netanyahu.

Ashtu si me pajisjet e futura në kurth që iu dorëzuan Hezbollahut, dronët izraelitë ishin futur kontrabandë brenda Iranit prej muajsh, për t’u aktivizuar më pas nga agjentë të Mossad-it në nisjen e operacionit.

Pak pas fillimit të tij, shërbimet izraelite të inteligjencës shpërndanë detaje mbi përgatitjet dhe zhvillimin e operacioneve, me qëllim të tregojnë shkallën e depërtimit të tyre në Iran dhe të nxisin mosbesimin mes drejtuesve iranianë.

Faza e dytë, përpara se të goditen objektivat strategjike: Neutralizimi ose dobësimi i ndjeshëm i kapacitetit të kundërpërgjigjes.

Pas një sërë vrasjesh të shënjestruara ndaj drejtuesve të lartë ushtarakë të Hezbollahut që nga hapja e frontit libanez më 8 tetor 2023, dhjetë komandantë të forcës elitare al-Radëan, përfshirë shefin e saj Ibrahim Akil, u vranë nga sulmet izraelite më 20 shtator 2024, tri ditë përpara një ofensive të madhe në mbarë vendin.

Sipas burimeve të sigurisë, drejtuesit e goditur ishin mbledhur për një “mbledhje të komitetit të komandës”, pas një përshkallëzimi të luftës në jug të Libanit.

Kjo logjikë u zbatua edhe në Iran: më 13 qershor, në agim, pas goditjes së shefit të Gardës Revolucionare Islamike (CGRI), shefit të shtabit të ushtrisë dhe komandantëve të tjerë të lartë iranianë, sulmet izraelite zhdukën komandën e forcës ajrore, përfshirë kreun e saj, Amir Ali Hajizadeh.

Një mbledhje urgjente e thirrur pas shpërthimit të luftës nga Tel Avivi i mundësoi shtetit hebre të merrte pjesërisht kontrollin e hapësirës ajrore iraniane, ndërkohë që ushtria neutralizoi njëkohësisht sistemet e mbrojtjes ajrore, radarët dhe lëshuesit e raketave përmes goditjeve dhe infiltrimeve tokësore.

“Teherani nuk ka mësuar asgjë nga dështimet ushtarake në Liban dhe Siri”, theksonte atëherë në X analisti Ali Alfoneh.

Depërtimi i Mossad-it

Është e vërtetë që ngjarjet në Iran ndodhën brenda një intervali shumë të ngushtë krahasuar me operacionet kundër Hezbollahut, ndërkohë që Libani ishte tashmë në luftë me Izraelin prej gati një viti kur ofensiva e këtij të fundit u zgjerua në shtatorin e kaluar.

Por, ashtu si në Liban me bastisjet që i paraprinë përshkallëzimit të konfliktit, sulmet izraelite të prillit dhe tetorit 2024 ndaj Iranit mund të kenë shërbyer për të testuar terrenin, për të vlerësuar reagimin, zinxhirët e vendimmarrjes dhe komandës, por edhe për të identifikuar kapacitetet që duheshin eliminuar në fazën e parë.

Aq më tepër që, sipas mediave si Axios, sulmi aktual ishte planifikuar prej rreth tetë muajsh.

Pas përplasjes së armatosur të tetorit, raportet mediatike sugjeronin se mbrojtja ajrore iraniane ishte asgjësuar nga forcat izraelite.

Kundërpërgjigja e Teheranit mund të ketë shërbyer për të dhënë një ide më të qartë se çfarë e priste Tel Avivin, por edhe për të mbledhur informacion mbi vendndodhjen e lëshuesve të raketave dhe llojin e predhave që Irani mund të përdorte.

Si në Liban, ashtu edhe në Iran, grumbullimi i të dhënave të inteligjencës kishte nisur vite më parë.

Të dy këto vende duket se kanë përjetuar gjithashtu infiltrime izraelite në nivele të larta përgjegjësie, duke gjykuar nga suksesi i vrasjeve të realizuara nga Izraeli.

Përfshirja e Hezbollahut në luftën në Siri që prej vitit 2012 ka qenë, sipas Financial Times dhe shumë analistëve, një derë hyrëse për Mossad-in në një parti që kërkonte rekrutë të rinj.

Sa për Iranin, “në radhët e Gardës Revolucionare ka shumë korrupsion,” pohon David Des Roches. “Kjo e shpjegon pjesërisht pse shërbimet e inteligjencës izraelite kanë mundur të depërtojnë kaq thellë në organizatë. Sapo përfshihen interesa financiare, krijohet një mundësi për shërbimet sekrete”, tha ai.

Fitore taktike apo dështim strategjik?

Duhet pasur parasysh se Irani ndodhet rreth 2 mijë kilometra larg Izraelit, shtrihet në një sipërfaqe prej 1.6 milionë kilometrash katrorë dhe ka afro 90 milionë banorë.

Kjo mund të rraskapitë shpejt burimet dhe kapacitetet e ushtrisë izraelite, pavarësisht epërsisë së saj teknologjike dhe ushtarake.

Gjithashtu e bën të vështirë mbikëqyrjen e plotë të furnizimeve me armë apo përbërës të mbrojtjes në të gjithë territorin, ndryshe nga rasti i Libanit.

Për më tepër, megjithëse asimetria e konfliktit lë të kuptohet për një dobësim ushtarak të Iranit, të ngjashëm me atë që pësoi Hezbollahu më herët, regjimi iranian, i fiksuar me mbijetesën e vet, ka ende disa karta në dorë për të qëndruar përballë Izraelit.

“Dallimi i madh është se Irani nuk ka askënd që t’i thotë çfarë mund ose nuk mund të bëjë”, përmbledh Nicholas Blanford, studiues në Atlantic Council.

Përndryshe Hezbollahu ishte i detyruar nga sponsori i tij, Irani, të mos përdorte raketat e sofistikuara për t’u përgjigjur ndaj sulmeve izraelite, çka zhgënjeu mbështetësit e tij.

Edhe pse shumë i dobësuar, Irani mbetet në krye të “boshtit të rezistencës” dhe mund të aktivizojë përfaqësuesit e vet rajonalë nëse ndihet i “futur në qoshe”. Houth-it nga Jemeni tashmë dërgojnë rregullisht raketa drejt Izraelit, ndërsa Hamasi ka përshëndetur kundërpërgjigjen iraniane dhe milicitë irakiane kanë kërcënuar SHBA-të kundër çdo përfshirjeje në konflikt.

Hezbollahu, shumë i goditur dhe i pambrojtur përballë Izraelit, ka deklaruar se nuk dëshiron të marrë pjesë në luftë në mënyrë të njëanshme.

Irani, gjithashtu, mund të bllokojë ngushticën e Hormuzit, të tërhiqet nga Traktati për Mospërhapjen Bërthamore (NPT), apo edhe të pajiset me armë bërthamore.

Ky është një rrezik që qëndron pezull që prej sulmeve izraelite të prillit 2024, kur iranianët kërcënuan se do të ndryshonin doktrinën e tyre bërthamore në rast të goditjes së impianteve të tyre bërthamore.

Një pjesë e elitës iraniane e konsideronte tashmë që atëherë militarizimin e programit bërthamor si mënyrën e vetme për të krijuar një pengesë reale. Pavarësisht goditjeve ndaj impianteve iraniane, mund të ketë objekte sekrete që po zhvillojnë një version relativisht rudimentar të bombës atomike, për të detyruar Izraelin drejt një armëpushimi, apo ndoshta edhe për ta përdorur atë në luftë.

Për të shmangur këtë skenar, Izraelit do t’i duhet ndihma e Shteteve të Bashkuara, ose për të arritur një marrëveshje diplomatike, ose për të shkatërruar të gjitha infrastrukturat që do të mundësonin ndërtimin e bombës.

Duke luftuar për mbijetesë, a do të pranojë regjimi iranian të heqë dorë nga e drejta për të pasuruar uranium në territorin e vet, një pikë e diskutueshme në negociatat me amerikanët? Dhe a do të ketë Izraeli besim tek një premtim i tillë?

Ndryshe nga rasti i Libanit, ku shteti dhe ushtria qëndruan larg konfliktit dhe mund të përfaqësonin një palë negociuese të pranueshme, armiku me të cilin përballet Izraeli në Iran është vetë shteti, në tërësinë e tij. Me dominimin e Ali Khamenei-t mbi të gjitha çështjet e vendit dhe me aparatin shtypës të Republikës Islamike, perspektiva e rrëzimit të regjimit, apo e një marrje të pushtetit nga krahu reformist, duket pak e mundshme. Atëherë, kush do të kujdesej për çmontimin e Republikës Islamike në Iran?

“Në planin taktik, Izraeli është i jashtëzakonshëm, por thuajse gjithmonë dështon në planin strategjik. Edhe nëse shteti hebre arrin të gjitha objektivat e veta, pa përfshirë një ndërrim regjimi, ku do të çojë kjo? Në rastin më të mirë, do të ketë fituar 15 vjet, dhe më pas, do të përballet sërish me të njëjtin problem”, vëren David Des Roches, duke theksuar se një zgjidhje politike është e vetmja rrugëdalje afatgjatë.

L’Orient-Le Jour

Cilësimet

Modaliteti i dritës

Madhësia e shkronjave

Aksesueshmëria

Redukto lëvizjet

Font i lexueshëm

Hapësira mes rreshtave

Thekso lidhjet

Trump urdhëroi tërheqjen e 5 mijë trupave amerikane nga Gjermania, Berlini: Jemi në rrugën e duhur

A ishte gabim sulmi i SHBA-ve ndaj Iranit? Si mendojnë amerikanët

Pse Emiratet e Bashkuara Arabe dolën nga OPEC-u? Ekspertët: Përafrim me SHBA-të

Trump ‘kapet’ sërish me Europën, kërcënon të tërheqë trupat amerikane

Hegseth: Afati për të kërkuar miratimin për luftën me Iranin është pezulluar

Flotilja me ndihma për Gazën ndalet nga forcat izraelite në ujëra e Greqisë

Trump “sulm” ndaj Gjermanisë, Italisë dhe Spanjës

OKB pritet të votojë për një plan për hapjen e Ngushticës së Hormuzit

Propozimi i rishikuar iranian